Kerst 2006 op de NB 24-31 Noorderzon

Het was een experiment: we laten onze North Beach 24 deze winter in het water en kijken of winterzeilen inderdaad leuk is. Zo gezegd, zo gedaan. Met een ruime voorraad erwtensoep, chocolade koeken en spiritualia vertrekken we zondag 24 december vanaf de Eemhof. Het weer is grijs en waterkoud, de wind 2 BF uit NO. Een kort verslag van deze reis met in de kadertjes enige aandachtspunten bij het winterzeilen.

zondag 24 december:
Eemhof-Naarden, ca 12 mijl. wind NO2. Vertrek 14.30 na uitgebreid bunkeren en inrichten (er lag veel thuis). Aankomst 17.00 in pikkedonker. Gelukkig kennen we dit stuk als onze broekzak dus ook zonder recreatiebetonning weten we waneer het zwaard op moet en waar de doorvaart tussen de eilandjes ligt. Haven is totaal uitgestorven en alles is dicht. De stroomautomaten doen het niet. De muntautomaat is eruit. Leuk hoor, eerst een muntje ingooien, dat vervolgens met een doffe "plok" op de bodem valt. Mooi dat er geen oranje lampje gaat branden.... Even tussen door: we dachten slim te zijn en zo'n rol met 50 cent stukken te halen bij het postkantoor. Weet je wat dat kost? 40 munten van 50 cent? Nou, dus echt geen 20 Euro, wat ieder normaal mens zou denken. Je betaalt daar 22,50 voor en dan moet je ook nog aantonen klant van die bank te zijn... Ik geef mijn leraarschap op en ga geld verkopen! Maar goed, na enig zoeken vonden we een stopcontact dat het deed dus eind goed al goed. Na eenvoudige doch voedzame maatlijd om 21.30 te kooi.

maandag 25 december:
Naarden-Enkhuizen, ca 26 mijl. Geen wind, helemaal niks, dus motoren. Het zicht varieert tussen matig en slecht. We komen twee schepen tegen onderweg. Het naviduct gaat speciaal voor ons op groen en de sluiswachter zwaait enthousiast vanachter z'n warme console. In de buitenhaven liggen enkele schepen met bemanning, we leggen aan langszij een sleepboot achterin. Geen havenmeester, geen faciliteiten, electriciteit en water alleen met zo'n SEP key. Dus niet. We besluiten te verkassen(inmiddels pikdonker) naar de Compagnieshaven waar wel stroom is en zelf een douchehuisje open! Ongekende luxe! We zijn koud en moe. Het Kerstdiner bestaat uit erwtensoep uit blik en om 2100 uur liggen we erin (in bed, niet in de soep...).

De Noorderzon tussen een 46 voeter en de platbodem "Vrouwenzand" in Stavoren.

dinsdag 26 december:
Enkhuizen-Stavoren, ca 13 mijl. Wind ZO 2-3 dus we kunnen zeilen, zij het langzaam. Het Vrouwenzand is onzichtbaar want alle tonnen zijn opgenomen behalve een klein vrijwel onzichtbaar west kardinaaltje op de hoek. We proberen eerst de nieuwe buitenhave, waar we met de NBOA ook op Hemelvaart lagen (de sluis draait niet op feestdagen). Ook daar is een huisje open, maar verder maakt de haven zo'n desolate indruk (slechts 4 boten in het water, verder niemand te bekennen) dat we doorvaren naar de oude buitenhaven. Daar liggen tenminste wat jachten en en er is stroom. Geen havenmeester, WC of douche, maar OK. Het dorpje is uitgestorven, de restaurants zijn allemaal dicht behalve een bruin café waar je vleesjes met friet en sla kan krijgen (biefstuk met friet en sla, schnitzel met friet en sla, saté met friet en sla, scholfilet met friet en sla, je kent het wel.) Het etablissement wordt bevolkt door alleenstaande heren die een eenzame kerst verdrinken en wij dus. De porties zijn enorm en de sla is typisch Fries. Dat betekent dat er mais, onrijpe tomaten, zilveruitjes, alfalfa en ananas en heel veel Remia sladressing op zit. Wij noemen het "Pier's Hiem" salade naar een eettentje tussen Oldeboorn en Nijbeets in dat het maken van deze salade tot kunstvorm verheven heeft. Of het te eten is, ach een kwesite van (het ontbreken van) smaak!

woensdag 26 december:
We bezien de weersverwachting: storm en regen rondom de jaarwisseling en veel wind uit Z-ZW de rest van de week. We bezien de getij tabel: HW Harlingen 2.30 en 14.30. 's Zomers zouden we rustig om 6.00 uur uit Harlingen naar Vlieland vertrekken, maar dat lijkt ons nu geen leuk plan. En om met 9BF in de kale haven van Vlieland verwaaid te liggen met het dorp een kilometer ver trekt ook niet echt. Kortom, we draaien om. Er is een grens aan sportiviteit. Terug naar Enkhuizen, Z-ZW 0-2 BF, dus er valt niet echt te zeilen. Het is slechts één graad en echt waterkoud. Brrrrr! Eten in een Grand café waar ook al quantiteit en kwaliteit verwisseld wordt. 's Nachts waait het als de ziekte, zeker 7 BF uit het ZW. En regen natuurlijk. We liggen in de luwte gelukkig.

De weinige zon die we te zien kregen.

donderdag 27 december:
Enkhuizen-Muiden, 25 mijl. In de loop van de ochtend neemt het af en als we vertrekken is het droog en waait het ZW-W 3-4. Na een uurtje zeilen valt de wind helemaal weg en gaat de motor aan. De Koninklijke in Muiden is geheel verlaten, maar we liggen lekker. Maar weer eens zelf koken met uitzicht op het slot, dat echter weldra in de mist verdwijnt.

vrijdag 28 december:
Muiden-Eemhof, 16 mijl. Z5-6 afnemend 4. Lekker zeilen, veel kruisen. Conclusie: Het is goed te doen, zeilen in de winter. Je bent meer dan anders afhankelijk van het weer en je moet meer dan anders self supporting zijn wat betreft eten, water en stroom. Goede kleding is belangrijk. Het blijft een beetje afzien, maar de warme knusse kajuit 's avonds maakt veel goed. De bootbezitters met een dieselkachel aan boord zijn zeker in het voordeel omdat ze overdag kunnen doorstoken. Neem goede boeken mee!

Het weer:

Meer nog dan in zomer, voor- en naseizoen speelt het weer een belangrijke rol. En dan vooral de gevoelstemperatuur. Zeil je in de zomer bij 5-6 BF nog vrolijk uit, bij 2 graden Celcius vriezen de oren van je kop. Regen is al helemaal geen feest. Waar laat je die natte zooi (zie ook kader "vocht"). En dan gaan we er even van uit dat de zaak niet dichtvriest..... Kortom: we varen alleen bij niet teveel wind en vooral geen regen. Helaas is het zo dat depressies (=regen)in de winter per definitie gepaard gaan met veel wind. Het waait al snel 6-7 BF. Het is dan weliswaar ook relatief zacht, maar toch geen pretje.

Opvallend is het grote (gevoels)verschil tussen 0-1 graden en 5-6 graden. Helemaal als het waterkoud is. Wij hadden 5 van de 6 dagen van dat grijze mistige weer waarin het nauwelijks licht wordt overdag. We hadden goed thermisch ondergoed, daarboven 2 fleece lagen en dan het zeilpak. Wintersporthandschoenen en petje + capuchon. Goede echte Musto laarzen. Dat was prima te doen. En verder natuurlijk thermoskannen met hete drank.

Het eiland Marken in windstilte (ja dit is een kleurenfoto...).

Tochtplanning:
Om 8.30 begint het licht te worden, om 16.30 is het alweer bijna donker. Lekker vroeg opstaan is er natuurlijk niet bij met deze temperaturen en donkerte. We staan rond 9.00 op om om 9.15 het marifoonweerbericht van de Centrale meldpost IJsselmeer te beluisteren. Voor je weg bent is het 11.00 en rond 16.00 wil je wel weer vastliggen. Alle recreatiebetonning is verwijderd en grote tonnen zijn vervangen door ijsbestendige sprietjes. Voorbeeld: het Vrouwenzand, dat 's zomers door een woud van bakens afgedekt wordt, moet het nu met 1 sprieterig, nauwelijks zichtbaar in de mist, kardinaalbakentje doen op het hoekje. Kortom: niet met donker varen. Je actieradius is dus beperkt tot zo'n 20 mijl. Waait het niet (meer) dan goed plannen en op tijd de motor aanzetten of je vaart alsnog zonder zicht de haven binnen.

Het uitzicht op het Markermeer is overweldigend....

Havens:
Verwacht weinig tot niets aan havenfaciliteiten. De zaak is dicht, de havenmeester zit achter z'n kerstdiner. Sanitair is vrijwel overal dicht. Soms is er 1 toilet open, in de Compagnieshaven in Enkhuizen zelfs een heel douchehuisje! (wel betalen aan de liggeldautomaat....). Voor ons was stroom essentieel i.v.m. de verwarming. In Naarden moesten we zoeken naar een stopcontact dat het deed. De buitenhaven in Enkhuizen werkt met van die SEP keys, te verkrijgen bij de havenmeester die natuurlijk in geen velden of wegen te bekennen was.... Dus: geen stroom, geen water, geen toilet. Verkassen dus. Hoe dan ook: uiteindelijk hadden we overal stroom. De boodschap: zorg dat je self supporting bent! Je ligt met 2 of 3 andere jachten met gekken en dat schept dan ook weer een band. En een hoop bewondering, want die andere jachten zijn dan zonder uitzondering ruim bemeten motorsailers met kachel, magnetron, oven, wasmachine, generatoren en kerstverlichting in het want.

Enkhuizen en Stavoren.

Verwarming:

Wij hebben geen dieselkachel aan boord, maar enkel een electrisch blaaskacheltje met twee standen: 1000W en 1800W. Dat is ruim voldoende om het schip lekker warm te krijgen (ook bij vorst) en lekker snel en goedkoop ook. Voor 2 euro per nacht hadden we warmte. Een simpele rekensom leert dat je ruim duizend nachten in de winter moet verwarmen voordat zo'n mooie Webasto je voordeel gaat leveren. Groot nadeel: je moet een stekker in de walstroom hebben, dus het werkt alleen in de haven. Dat veroorzaakt bij het binnenvaren van een haven een soort paranoide monomanie bij de opvarenden: "hebben we wel stroom in deze haven...... zo niet dan aiaiai!!!!" Verder zou het erg fijn zijn om tijdens de vaart binnen ook even te kunnen opwarmen en het vocht uit de boot te stoken. Wie hiermee leven kan heeft geen probleem.

En nu even opbiechten: de beste aanschaf deze winter was de electrieke deken! Je kent dat klamme gevoel wel als je in voor- of naseizoen de slaapzak inschuift. Nou, in de winter is dat nog veel erger. Aangezien de kachel 's nachts uitstaat koelt het in de loop van de nacht af tot 3-4 graden en dat is koud!!! Voor een paar tientjes koop je zo'n ding, hij verbruikt in de hoogste stand 2 x 60 watt en je glijdt een heerlijk warm bed in terwijl hij in de laagste stand je de hele nacht comfortabel houdt. Ideaal! Je kunt natuurlijk ook een kruik nemen, maar die is om 6000 uur 's ochtends echt wel weer koud hoor!

Buiten is het guur, binnen snort de blaaskachel en staat de Schipperbitter klaar!

Vocht:

Vocht is je vijand aan boord en helemaal als het koud is. Een persoon ademt en transpireert gedurende de nacht zo'n 1,5 liter vocht uit. in totaal dus 3 liter. Bij normale temperaturen ventileert dat gewoon de boot uit. Wij hebben altijd het luik op een kier en de hor in het bovenste kajuitdeurtje. Maar in de winter mag dat niet baten. Het vocht condenseert op alle koude oppervlakten zoals dek, lui, ramen, romp en vooral de onderkant van de matrassen. Gooi eens drie pakken melk leeg in de voorpunt en je hebt een idee. Er is maar 1 remedie: stoken, stoken en nog eens stoken. Dus, na het opstaan: ergste nattigheid met doekje afnemen, kussens rechtop en de kachel voluit met het schuifluik open.

Hetzelfde geldt bij koken: luik open. Het is dan best nog te doen qua bevriezen onder de buiskap. Wellicht biedt een dieselkachel hier toch ook een voordeel omdat die frisse lucht van buiten aanzuigt, deze verwarmt, en de warme, vochtige lucht dus vanzelf naar buiten geblazen wordt. Bovendien kun je die overdag laten branden zodat het vocht minder kans krijgt.

De verlaten Compagnieshaven in Enkhuizen

Vorst:

Vorst hebben we niet echt gehad deze tocht. Misschien een graadje 's nachts, maar dat was het wel. De zaak binnen bevriest echt niet van een paar graden nachtvorst. Dus je hoeft niets te doen met antivries of zo. De motor startte elke ochtend goed. Iets trager dan normaal, maar we hebben de tank ook nog vol met zomerdiesel die dus wat dikker is. Met serieuze nachtvorst en vorst overdag is er een ander probleem: de beschutte haven vriest 's nachts dicht. Het grote water blijft veel langer open, maar je komt de haven niet meer uit. Het lijkt ons geen goed idee een polyester boot als ijsbreker te laten fungeren. Je hebt dan hulp van een stalen boot nodig om eruit te komen. Een ander punt is drijfijs: op grote watervlakten als het IJsselmeer waait dat naar de lage kant om daar een ondoordringbare barriere te vormen. Vaar je lekkker met een bakstagwindje naar de veilige haven, kun je halverwege niet verder en moet je terug kruisen....

Wij hebben het niet meegemaakt, maar we zijn benieuwd of het marifoon weerbericht hier iets over zegt.....

De zeer Koninklijke jachtclub Muiden is dicht en verlaten, maar het uitzicht op het Muiderslot maakt alles goed.

December 2006, Joost & Gonnie.